Uygurlar ( 744 - 840)

Uygurlar ( 744 - 840)


Uygurlar, Orta Asya'da yaşayan bir Türk halkıdır. Tarihleri boyunca birçok farklı coğrafyada yaşamışlardır. En büyük yerleşim yerleri günümüzde Çin'de Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi'dir. Ayrıca Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan gibi Orta Asya ülkelerinde de önemli Uygur toplulukları bulunmaktadır.

Uygurların tarihi, Orta Asya'da Hunlar, Göktürkler ve Uygur Kağanlığı gibi birçok büyük Türk imparatorluğunun hüküm sürdüğü dönemlerle başlar. 9. yüzyılda Uygur Kağanlığı'nın yıkılmasıyla birlikte Uygurlar farklı bölgelere göç etmeye başladılar. 20. yüzyılın başlarından bu yana Uygur halkı, özellikle Çin yönetimi altındaki Xinjiang bölgesinde siyasi baskılara ve insan hakları ihlallerine maruz kalmaktadır.

Uygur kültürü, Türk kültürüyle benzerlikler gösterir. Halk müziği ve dansları, el sanatları ve mutfak kültürü gibi alanlarda zengin bir mirasa sahiptirler. Geleneksel Uygur müziğinde kullanılan enstrümanlar arasında sipsi, dutar ve tanbur gibi telli çalgılar ile nay, surnay ve düdük gibi nefesli çalgılar yer almaktadır.
Uygur dilinin kökeni Türk dilleri arasındadır. Günümüzde Uygurlar, hem Uygurca hem de Çince konuşmaktadır.



● Uygur ismi "akraba,müttefik" anlamına gelirken Çin kaynaklarında ise "şahin gibi dolaşan,hücum eden" anlamında kullanılmıştır.
● Kurucusu Kutluk Bilge Kül Kağan'dır.
● Merkezi Karabalgasun'dur.
● Bögü Kağan Zamanı'nda Manihaizm dinini kabul ettiler. Bu dinin etkisiyle;

∎ Hayvansal gıdaların yenilmesinin yasaklanmasıyla
savaşcılık özelliklerini yitirmeye başladılar.

∎ Sulama kanalları açıldı, tarım yapıldı ve böylece
yerleşik yaşama geçildi.

∎ Şehirler kuruldu, tapınak ve saraylar yapıldı.

∎ Mani, ışık anlamına gelir. O yüzden Uygur
hükümdarlarının isimlerinin başlarına ay veya
kün unvanları verilmiştir.

∎ Mani'nin mesleği ressamdır. Bu yüzden Manihaizm
dininin etkisiyle resim sanatı gelişmiştir.

∎ Bu dinde duaların yazılı olma zorunluluğundan dolayı
Çin'den harf hareketli matbaa getirilmiştir.

● Türk tarihinde ilk defa kütüphaneler kurmuşlardır.
● Türk tarihinde ilk kez örgün eğitim kurumlarını oluşturmuşlardır.
● Orta oyununu bularak Türk tiyatrosunun temelini atmışlardır.
● Pandomim, şan ve operayı bulmuşlardır.
● Töreleri yazılı hale getirmişlerdir.
● İlk defa minyatür sanatını kullanmışlardır.
● Türk tarihinde ilk defa kağıt para kullanmışlardır. Bu paraya çav adı verilmiştir.
● Türk tarihinin ilk vakıflarını oluşturmuşlardır.
● Vasiyetname, velayetname gibi birçok hukuki meseleyi yazılı hale getirmişlerdir.
● Faizle borç para vererek Türk bankacılık sisteminin temellerini atmışlardır.
● Nişadır adı verilen madeni Çin'e ihraç etmişlerdir. (Bu maden Çin kaynaklarında Uygur tuzu veya Tatar tuzu olarak geçmektedir.)
● Akapunktur, göz tedavisi ve çiçek aşısını kullandılar.
● Uygurların yapmış oldukları sanat eserleri, Talas Savaşı sonucunda batıya taşınmıştır.
● Uygurlar en çok Moğolları etkilemiştir. Moğollar, Uygurlara hitap ederken "Benim Hocam" demişlerdir.
● Zamanla Sarı Uygurlar ve Turfan Uygurları olmak üzere yeni devlet kurmuşlardır.

Ek Not

● Uygurların yapmış oldukları saray ve tapınak mimarisi, ilerde Selçuklu ve Osmanlı Devleti'nde külliyelerin kaynağını teşkil etmiştir.
● Uygurlarda yapılan şehirlere "Balıg" adı verilmiştir.
● Uygurlarda resim sanatıyla uğraşanlara bedizci denirken yapılan duvar resimlerine ise fresko denilmiştir.
● Türk tarihinde eğitim faaliyetlerine ilk kez Asya Hunlarında başlanmıştır.​